Giet it oan? Die vraag gaat in Fryslân rond zodra het een paar nachten flink vriest. Toch is het alweer van 1997 geleden dat de schaatsers de bijna 200 kilometer lange Elfstedentocht reden. Op de fiets hoef je niet op ijs te wachten. De fietsroute langs de elf Friese steden is ongeveer 235 kilometer lang en je rijdt hem wanneer je wilt. In de zomer is het bovendien veel gezelliger, zegt de niet-Fries.
Met bagagevervoer wordt het een ontspannen meerdaagse tocht: jij fietst, je tas gaat met een busje naar het volgende hotel. In deze blog een impressie van wat zo’n tocht je allemaal te bieden heeft, en hoe je hem regelt.
In het kort
- De fietsroute langs de elf steden is ongeveer 235 kilometer; de schaatstocht is bijna 200 kilometer.
- Een arrangement met bagagevervoer duurt meestal zes nachten, met dagetappes van ongeveer 30 tot 85 kilometer.
- Je bagage gaat van hotel naar hotel; reken op één stuk van maximaal 15 kilo per persoon.
- Aanbieders zijn onder meer de ANWB en Friesland Holland Travel; er bestaan ook groepsreizen met begeleiding.
- Hoogtepunten: Sloten, Stavoren aan het IJsselmeer, Dokkum en het planetarium van Eise Eisinga in Franeker.
Elf steden, één rondje
De actieve vakantieganger heeft keuze te over. Zet hij de zeilen of zichzelf in een waterfiets of gaat hij liever fietsen? Moet hij zijn inlineskates vastbinden of te voet gaan?
Het circuit verbindt typisch oud-Friese plaatsen en je ontmoet de trotse Friezen, die in hun eigen taal over hun vaderland zingen als “it bêste lân fan d’ierde”, het beste land op aarde. De elf steden lopen uiteen van het piepkleine, ommuurde Sloten tot de levendige provinciehoofdstad Leeuwarden. Ze kregen allemaal stadsrechten in de Middeleeuwen en werden later rijk door de handel.
Een blauw lint door het landschap
De rode draad die de plaatsen met elkaar verbindt is een blauw lint. Een blik op de kaart laat zien dat Fryslân lijkt op een lappendeken met een hoog aandeel blauw. Grote delen van het land zijn door de eeuwen heen op de zee teruggewonnen. Waardoor ook talloze waterlichamen in het binnenland zijn ontstaan.
Een netwerk van kanalen verbindt de vele Friese meren met elkaar. Het kan gebeuren dat de boten zich opstapelen op de kruispunten. Vervolgens wachten de vrijetijdskapiteins op de commandobrug van het motorjacht geduldig tot de ophaalbrug of de sluisdeuren opengaan. Soms zijn er een paar munten nodig om in een klompje te stoppen dat aan een hengel wordt voorgehouden. Nee, niemand heeft hier bijzondere haast. En jij ook niet, want je hoeft alleen te fietsen. Jouw bagage wordt voor je verzorgd.
Rustig aan op de fiets
Het landschap suggereert een ontspannen vervoermiddel zoals de fiets. Het uitgestrekte is hier het spectaculaire. Een modieuze term als vertraging kan gemakkelijk tot leven worden gebracht tijdens een reis door Fryslân. Gestresste mensen in de grote stad kunnen snel verlichting vinden.
De eerste Elfstedentocht op de schaats werd in 1909 verreden en daarna volgden er nog maar veertien. De laatste was in 1997. Gelukkig kun je er het hele jaar door fietsen en zo de elf steden bezoeken.
Stavoren en IJlst
Vanuit Hindeloopen bereik je op de fiets in korte tijd het naburige stadje Stavoren. Het zuidelijkste punt van de route ligt in wat geldt als de oudste Friese stad, waar de straten ophouden en de grachten uitmonden in het IJsselmeer. Dan waan je je een beetje aan het einde van de wereld, maar wel heel rustig.
Voordat je landinwaarts gaat naar IJlst, met zijn romantische gracht omzoomd met lindebomen en kleine tuintjes, kun je in Stavoren even op een terrasje zitten en genieten van het uitzicht over het IJsselmeer. Terwijl je de boten telt, voel je nauwelijks hoe de tijd verstrijkt.
Dokkum, Harlingen en Franeker
In de noordelijke tegenhanger van Stavoren, de vestingstad Dokkum, zou Bonifatius in 754 zijn vermoord toen hij probeerde de Friezen te bekeren. Het is goed dat de huidige bewoners van het mooie stadje, gekenmerkt door grachten, bolwerken en molens, vredelievende mensen zijn. Vanuit Dokkum gaat jouw tocht via Harlingen, het enige Elfstedenstadje aan de Waddenzee, naar Franeker. Alwaar je op een heel bijzondere manier kunt ervaren hoe rijk dit gebied ooit was.
Tussen 1774 en 1781 bouwde de wolkammer Eise Eisinga zijn woonkamer om tot een gigantisch planetenstelsel. Het is het oudste nog werkende planetarium ter wereld en staat sinds 2023 op de Werelderfgoedlijst van UNESCO. Het is moeilijk te geloven dat zelfs in het rustige Fryslân de planeten in hetzelfde tempo rond de zon bewegen.
Leeuwarden
Terug in Leeuwarden is duidelijk te zien dat de klokken hier iets anders lopen. In de stad staat zelfs een koe als standbeeld, Us Mem, symbool voor het landelijke karakter van deze streek. Terwijl je tijdens jouw elfstedentocht op de fiets door het landschap zweeft, voel je je licht. De last van je bagage is immers verzorgd.
Arrangementen met bagagevervoer
Wil je de tocht niet zelf plannen, dan kun je kiezen uit verschillende arrangementen. De ANWB biedt een individuele fietsrondreis van zeven dagen en zes nachten aan, met overnachtingen in onder meer Leeuwarden, IJlst, Balk, Bolsward, Franeker en Dokkum. Friesland Holland Travel heeft een vergelijkbare tocht van zes nachten met ontbijt, waarbij je per dag tussen de 30 en 85 kilometer fietst. Daarnaast bieden verschillende reisorganisaties, ook in Vlaanderen, af en toe begeleide groepsreizen langs de elf steden aan. Kijk voor het actuele aanbod en de data bij de aanbieder zelf.
Bij de individuele arrangementen werkt het bagagevervoer ongeveer hetzelfde. Je zet je tas ’s ochtends bij de receptie en vindt hem aan het eind van de middag terug in je volgende hotel. Reken op één stuk bagage van maximaal 15 kilo per persoon. Een e-bike kun je vaak bijhuren, of je neemt je eigen fiets mee. Met zes nachten blijven de etappes goed te doen en houd je tijd over voor een terras, een museum of een omweg langs het water.
Liever zelf op pad met je bagage? Lees ook bikepacking voor beginners.
Veelgestelde vragen
Hoe lang is de fietsroute langs de elf Friese steden?
Ongeveer 235 kilometer. Met een arrangement verdeel je die afstand meestal over zes fietsdagen.
Hoeveel dagen duurt een fietsarrangement langs de elf steden?
Meestal zeven dagen en zes nachten, met dagetappes van ongeveer 30 tot 85 kilometer.
Hoeveel bagage mag je meenemen bij een fietsreis met bagagevervoer?
Bij de ANWB en Friesland Holland Travel is dat één stuk van maximaal 15 kilo per persoon. Die tas wordt elke dag van hotel naar hotel gebracht.
Wanneer was de laatste Elfstedentocht op de schaats?
In 1997. Sinds de eerste tocht in 1909 is de schaatstocht vijftien keer verreden.
